احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
312
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
شده تا يك فرسخى شهر بملاقات كلنل رفتيم پس از ملاقات بعلماى اعلام اخطار كردند كه بايد تا ورود جنرال دو نفر از شماها نزد من باشد مبادا از طرف اهالى سوءحادثه ظاهر شود و از براى ورود جنرال پاره تقاضاها نمودند كه اگر در اجراى يكى از تقاضاها غفلتى ميشد شايد توليد بسى مشكلات مينمود خلاصه اينكه فدوى و آقاى سردار اجلال روز 21 ربيع الثانى تا غروب آفتاب همه را مراقب بوده كه از طرف جهال اهالى حركت خلافى نسبت بقشون روس ناشى نشود - عصر 21 جنرال يوسف و كيچ ايسارلو با قريب سه چهار هزار نفر قزاق سواره و توپخانه مرتب وارد شهر كرمانشاه شدند يك قسمت از اين جمعيت را فورا به طرف ماهيدشت فرستادند مابقى در شهر و دهات اطراف منزل كردند - روز 22 جنرال پرنس بلوسلسكى با يكعده ديگر قزاق و توپخانه و يك نفر كلنل انگليسى موسوم بكاپيتان و مليمس و مسيو دورى رئيس بانك شاهى كه سنه ماضيه باتفاق قونسولهاى روس و انگليس به طرف همدان رفته بود وارد كرمانشاه شدند كارگذارى براى جلوگيرى از تعديات افراد قزاق باهالى و داير كردن پست و تلگراف جنرال معزى اليه را ملاقات نموده پس از مذاكرات لازمه در داير كردن پست و تلگراف اظهار موافقت كردند و در فراهم كردن آسايش اهالى نيز تا يك درجه موفقيت حاصل نمود - آقاى اقبال الدوله هم بتوسط آقاى سردار اجلال شرحى راجع بخودشان بجنرال نوشته بودند كه صورت آن ذيلا درج مىشود : خدمت جناب جلالتمات آقاى فرمانده قشون اعليحضرت امپراطورى دولت بهيه روسيه دام اقباله چون ميخواهم آن جناب را اجمالا مطلع كرده باشم لهذا احتراما زحمت مىدهم اينجانب از طرف دولت عليه ايران به سمت حكومت كرمانشاهان در اواخر شهر ذيحجه وارد شهر شده متجاوز از چهل روز مريض بسترى بود بعد از بهبودى شهبندر عثمانى و قونسول و وزير فوق العاده آلمان و روساى سويدى ژاندارمرى اينجانب را ملاقات و درخواست كردند كه با خيالات آنها همراهى و مساعدت نمايم چون از طرف دولت متبوعه خود جز حفظ بيطرفى دستورى نداشتم جدا آنها را مأيوس نمودم پس از يأس از طرف اينجانب با نظام السلطنه داخل مذاكره شده او را دعوت بكرمانشاهان كردند بعد از ورود نظام السلطنه بصحنه باينجانب تكليف كرد كه شما هم بايد با خيالات ما همراه باشيد جواب دادم اين اقدامات شما بر خلاف دستور العملى است كه دولت به من داده است خط تلگراف و پست هم نيست كه تحصيل اجازه كنم در اين صورت از من ساخته نيست بعد از اين جواب درصدد اذيت من برآمده و به سمت شهر حركت كرد اينجانب هم چون صلاح خود را ديگر در توقف شهر نديده به قصد رفتن بطهران يك روز قبل از ورود او از شهر خارج شده در يك فرسخى شهر براى تدارك مال متوقف شدم هشت روز در آنجا مانده يك روز قبل از حركت يك نفر صاحبمنصب با جمعى سوار شخصى مأمور كردند و مرا به سمت صحنه آورده شب دوم ورود بصحنه مرا خلع اسلحه كردند و سخت ناظر بودند بعد از خبر فتح قشون اعليحضرت امپراطورى در بيدسرخ و غيره مأمورين عنفا و معجلا مرا به سمت شهر عودت داده در نزديكى شهر خبر رسيد كه نظام السلطنه و همخيالانش شهر را تخليه كرده است گفتند بايد به ماهيدشت كه پنج فرسخى است برويم بهرشكلى بود چون شب بود و قوه حركت نبود در سراب متصل شهر با مستحفظين سخت توقف كرده صبح مرا به سمت اردو حركت داده كه برده توقيفم نمايند از سراب كه خارج شديم جناب مستطاب آقا سيد حسن اجاق كه از اشخاص دولتخواه بيطرف است با عدهء سوار رسيده بغلبه مرا از دست مأمورين خارج كرده و بيكى از دهات اطراف شهر آورده مأمورين كه مأيوس شدند تمام بنه و دارائى مرا باردو بردند اينها محض اطلاع بود حالا اگر وجود مرا براى انجام كارى لازم ميدانيد بنويسيد و مساعدت نمائيد به شهر بروم و الا حاضرم كه در هر نقطه كه معين نمائيد ملاقاتى كرده به طرف طهران بروم موقع را غنيمت دانسته احترامات فايقه را تجديد ميكنم . اقبال الدوله جنرال در جواب آقاى اقبال الدوله اظهار داشته كه ما بهيچوجه دخالت بامور مأمورين دولت عليه ايران نخواهيم كرد البته بنويسيد فورا به شهر بيايند و مشغول ترتيب امور حكومتى باشند . روز بيست و چهارم آقاى سردار اجلال بنام حكومت جليله از ژنرالها و ساير صاحبمنصبان قشون روس بنهار دعوت نمودند عصر روز مزبور آقاى اقبال الدوله باتفاق آقا سيد حسن اجاق وارد كرمانشاهان شدند لدى الورود آقاى سردار اجلال را بمعاونت حكومت انتخاب فرمودند روز بيست و پنجم از طرف ژنرال پرنس بلوسلسكى اعلانى در شهر و دهات اطراف منتشر گرديده كه صورت آن ذيلا درج مىشود : اعلان از طرف رئيس اردوى دولت بهيه امپراطورى ژنرال بلوسلسكى پىلىدريس بعموم اهالى كرمانشاه از شهرى و دهاتى مواد ذيل اعلام و اخطار مىشود : اولا نظر به خواهش اولياى دولت عليه ايران اينجانب ژنرال پرنس بلوسلكى پىلىزرس با اردوى منصور خودم براى سركوبى دشمنان دولت بهيه روس و مفسدين و ياغيان دولت عليه و فراهم نمودن امنيت براى اهالى مأمور شده اهالى صلحطلب كرمانشاه را دعوت نموده اظهار مينمايد كه از ورود قشون قويشوكت بهيه روس هيچ وحشت و خوف ننموده در كمال آسودگى مشغول كسبوكار خودشان باشند ثانيا يكنفر كلنل معين شده كه اگر از طرف افراد قشون نسبت باهالى اجحافى بشود باداره نظميه